Ruimtelijke motivering OPA en BOPA

Wat is een BOPA binnen de Omgevingswet?

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Wat vroeger via een projectbesluit of artikel 19-vrijstelling werd geregeld, heet nu een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De BOPA is de opvolger van de afwijkingsvergunning onder de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).

Een BOPA is aan de orde wanneer een initiatief niet voldoet aan de regels van het omgevingsplan en ook niet vergunningvrij is. Voorbeelden uit de praktijk: een woning bouwen buiten het vastgestelde bouwvlak, de functie van een kantoor wijzigen naar wonen, een bedrijfsgebouw optrekken boven de toegestane bouwhoogte of een bedrijf vestigen in een gebied met woonbestemming.

Belangrijk: een BOPA wijzigt het omgevingsplan niet. De vergunning is een afzonderlijk besluit waarmee de gemeente eenmalig toestaat af te wijken. De planregels voor uw locatie blijven ongewijzigd. Wilt u een structurele wijziging? Dan is een omgevingsplanwijziging de aangewezen route.

De BOPA-procedure

Reguliere procedure (standaard)

De reguliere procedure is het uitgangspunt voor een BOPA-aanvraag. De beslistermijn bedraagt acht weken na ontvangst van de aanvraag (art. 16.64 Omgevingswet), eenmalig te verlengen met zes weken. Inclusief voorbereiding en vooroverleg rekent u in de praktijk op twaalf tot twintig weken.

Uitgebreide procedure (in bepaalde gevallen)

In specifieke gevallen geldt de uitgebreide procedure: bij activiteiten met aanzienlijke gevolgen voor de leefomgeving, bij rijksmonumenten, bepaalde milieubelastende activiteiten en Natura 2000-activiteiten (art. 10.24 Omgevingsbesluit). De beslistermijn bedraagt dan 26 weken, met een ontwerp-omgevingsvergunning ter inzage en een zienswijzenperiode van zes weken. De totale doorlooptijd loopt op tot zes tot twaalf maanden. Gemeenten kunnen ook participatie als aanvraagvereiste opleggen; de initiatiefnemer organiseert het participatieproces dan zelf.

Wat beoordeelt de gemeente bij een BOPA?

Het centrale beoordelingscriterium is ETFAL: de evenwichtige toedeling van functies aan locaties (art. 8.0a lid 2 Bkl). Dit criterium is de opvolger van de “goede ruimtelijke ordening” uit de Wabo, maar heeft een bredere reikwijdte. Naast klassieke ruimtelijke aspecten als geluid, verkeer en externe veiligheid, vallen ook gezondheid en sociale veiligheid onder de ETFAL-beoordeling.

Uit de eerste jaren rechtspraak over BOPA-vergunningen blijkt dat de bestuursrechter kritisch kijkt of alle relevante omgevingsaspecten daadwerkelijk zijn meegewogen. Een BOPA die onvoldoende ingaat op geluid of verkeersveiligheid loopt een reëel risico op schorsing of vernietiging. In de praktijk zien wij dat aanvragen mislopen doordat de ruimtelijke motivering juridisch correct is opgebouwd maar de inhoudelijke diepgang mist die gemeenten verwachten.

Naast ETFAL toetst de gemeente of het initiatief niet in strijd is met instructieregels van het Rijk of de provincie (art. 8.0b Bkl). Als dat het geval is, moet de aanvraag worden geweigerd, ook als de ETFAL-beoordeling positief uitvalt.

Kosten van een BOPA

De kosten voor een BOPA bestaan uit twee componenten: gemeentelijke leges en de kosten voor de ruimtelijke motivering inclusief eventuele onderzoeken.

De gemeentelijke leges variëren per gemeente en projectomvang. Een richtlijn is €1.500 tot €8.000. Sommige gemeenten hanteren een “BOPA light”-beleid voor kleinschalige afwijkingen, met lagere legeskosten en een kortere procedure.

De kosten voor de ruimtelijke motivering hangen af van de complexiteit van het initiatief en de onderzoeken die nodig zijn. Wij brengen dit in kaart tijdens de intake en koppelen de benodigde onderzoeken direct aan de motivering.

Verschil tussen OPA en BOPA

Het verschil zit in de verhouding tot het omgevingsplan. Een omgevingsplanactiviteit (OPA) past binnen de regels die de gemeente in het omgevingsplan heeft opgenomen. Een BOPA wijkt hiervan af en vraagt een aanvullende motivering op basis van het ETFAL-criterium.

Bij een OPA toetst de gemeente of uw activiteit voldoet aan de gestelde voorwaarden. Bij een BOPA moet u aantonen waarom afwijking van het omgevingsplan gerechtvaardigd is. Die extra motiveringsplicht maakt een BOPA inhoudelijk zwaarder, maar sluit de mogelijkheid om medewerking te verlenen niet uit.

BJZ.nu bij uw BOPA

Wij starten met een korte intake waarin wij uw initiatief en de locatie bespreken. Vervolgens bepalen wij of een OPA of BOPA de juiste route is en brengen wij de relevante regels en aandachtspunten in beeld. Daarna stellen wij een heldere ruimtelijke motivering op die aansluit bij het vergunningsproces. Waar nodig schakelen wij aanvullende onderzoeken in via onze specialisten binnen planologie en omgevingsrecht.